Reklama

Motoryzacja - Historia

SKODA - jeden z czterech najstarszych na świecie producentów samochodów

dokument
pobierz +

ŠKODA - jeden z czterech najstarszych na świecie producentów samochodów.

To bardzo ważne zdanie, ale chyba ważniejszym byłoby to: pojazdy konstruowane przez twórców tej marki zaliczano od początku produkcji do najściślejszej elity technicznej świata. Czeski gigant motoryzacyjny powstał w roku 1925 z połączenia dwóch znakomicie prosperujących przedsiębiorstw, które w warunkach kryzysu światowego postanowiły mnożyć zyski zamiast dzielić straty. Ale jeszcze na długo nim połączyły się w jeden wielki koncern, dwie spółki-matki, Laurin&Klement i Skoda, faktycznie kontrolowały cały przemysł metalurgiczny i zbrojeniowy Czechosłowacji, a jej przemysł motoryzacyjny stworzyły po prostu osobiście. Ich historia może nauczyć wiele jeszcze nawet dziś, w dobie globalizacji.

1905

Vaclav Laurin i Vaclav Klement rozpoczynają prace nad automobilami. 10 lat wcześniej firma Laurin & Klement, z fabryką w Mladá Boleslav (Czechy) rozpoczęła produkcję i naprawę rowerów, a wkrótce zaczęła produkować również motorowery, tzw. „motocyclettes”.
Były to pierwsze motocykle powstające na terenie ówczesnych Austro-Węgier.

Kiedy pod koniec XIX w. rodziła się w wielkich bólach motoryzacja, składały się na nią przełomowe dzieła konstrukcyjne pojedynczych geniuszy, których czasami finansowali przemysłowcy-wizjonerzy. Ich interesowały zaś tylko długofalowe inwestycje, które zaowocowałyby po jakimś czasie objęciem przez ich przedsiębiorstwa ról wiodących w kraju/regionie/na kontynencie – albo i jeszcze dalej. Bardzo rzadko zdarzało się, by motorem rozwoju technicznego był sam przedsiębiorca, by zmysł handlowy dawało się połączyć z uzdolnieniami technicznymi. Wszyscy trzej „ojcowie-założyciele” koncernu Skoda byli takimi geniuszami techniczno-handlowymi, nawet jeśli nie zdawali sobie z tego przez pewien czas sprawy.
Vaclava Klementa i Vaclava Laurina połączyły przypadek i… rower. Świetnie prosperujący księgarz Klement nabył w 1895 roku niemiecki bicykl „Germania VI” – i jego niska jakość sprawiła, że zaprojektował własną konstrukcję, o wiele lepszą i trwalszą. Zaś niezwykle zdolny mechanik Laurin z wielką chęcią przyjął do swej firmy produkującej i sprzedającej rowery człowieka, który znał się na handlu – i umiał mu zaimponować zmysłem technicznym.

1905

W roku 1905 pojawia się pierwszy automobil znany jako Voiturette A (z franc. „mały samochód”). W zależności od wersji silnik o mocy 7 KM napędzał tylną oś łańcuchem lub wałem korbowym Kardana.
Rok 1905 to również zwycięstwo w rajdzie Coupé International w Dourdan we Francji. Dokonał tego Vaclav Vondrich na motocyklu L&K.

Niemal natychmiast okazało się, że stworzyli najlepszy możliwy tandem. I nie chodzi tu o to, że wytwarzane przez nich w fabryce w Mlada Boleslav rowery „Slavia” były najlepsze na świecie (choć możliwe, że tak…). Ale obaj panowie mieli tak niesłychanie otwarte umysły, że żadna nowinka techniczna, żadna idea handlowa nie były im obce, natychmiast sprawdzali przydatność nowych wynalazków. Nic dziwnego, że kolarze używający ich rowerów wyścigowych błyskawicznie wskakiwali do elit cyklistów. Nic dziwnego też, że pomysł wykorzystania silnika spalinowego do napędu roweru uznali za świetny – ale go natychmiast „wymyślili na nowo”. De facto ich prototypowa „motocykleta” z 1898 roku była pierwszym nowoczesnym motocyklem w Europie. W 1901 motocykl marki Laurin&Klement prowadzony przez Narcisa Podsednicka wystartował w potwornie trudnym w tamtych czasach wyścigu szosowym Paryż-Berlin. Podsedniczek wygrał wyścig z tak ogromną przewagą, że został… zdyskwalifikowany! Sędziowie nie uwierzyli faktom, uznali zwycięstwo w takim stylu za niemożliwe bez jakiegoś oszustwa.
A oszustwa nie było. Była za to perfekcyjna jakościowo, nie ulegająca awariom konstrukcja. I właśnie takie cechy nosiły wszystkie produkty firmy L&K.
Przekonywali się o tym kolejni klienci firmy, użytkujący jej rowery i motocykle (także trójkołowe, z przyczepkami i koszami). Zaczęły napływać zamówienia z całej Europy, a partnerami handlowymi Laurina i Klementa chcieli być najważniejsi wówczas na rynku producenci i sprzedawcy jednośladów – jak choćby Hawetson, dzięki której to firmie, L&K zaczęła podbijać Wielką Brytanię. Jej motocykle startowały w najważniejszych imprezach sportowych – i większość wygrywały. A konstruktorzy firmy, którzy uczyli się w najlepszych politechnikach ówczesnej Europy – we Francji i Niemczech, eksperymentowali z silnikami, które byłyby właściwie możliwe do realizacji dopiero przy dzisiejszym stanie techniki. Geniusz mógł być tu hamowany tylko kwestiami materiałowymi.
Nic dziwnego, że gdy w 1905 r. powstał pierwszy czterokołowy pojazd – automobil „Voiturette Laurin&Klement”, firma automatycznie awansowała na pozycję czołowego gracza w świecie automobilowym. I niemal natychmiast okazało się, że czas poszukać kapitału i nowych możliwości. A te dawała tylko zmiana formy działalności – powołano, więc w roku 1907 spółkę akcyjną.

1906

Rozpoczyna się produkcja Voiturette A i B. Jesienią tego roku inżynier Emil Reler wygrywa Golden Automobile Wreath (złoty wieniec) jadąc Voiturette na torze Niemieckiego Auto Klubu.
1907
Założenie spółki akcyjnej Laurin&Klement Aktingesellschaft (L&K). Na rynek wchodzi odnoszący sukcesy czterocylindrowy model L&K F, którego zbudowano łącznie 371 egzemplarzy. Dwuipółlitrowy silnik ma moc 21 KM.

Akcje tak cenionego przedsiębiorstwa rozeszły się jeszcze lepiej niż się spodziewano. Dzięki temu L&K mogła sobie pozwolić na poszerzenie zakresu działania. Przede wszystkim – i to jeden z najdobitniejszych dowodów na geniusz szefów – ściągała najlepszych konstruktorów, techników, kierowców, sportowców – a tym samym i podnosiła swój wizerunek. Stosowano nowoczesne metody zarządzania, zatrudniano fachowców, których dziś nazwalibyśmy „marketingowcami”, a także znakomitych organizatorów i zarządców. Poszerzono znacznie paletę produktową – także na drodze przejmowania małych fabryk samochodowych i mechanicznych w Czechosłowacji. W fabrykach L&K (choć przede wszystkim w głównej siedzibie w Mlada Boleslav) powstawały automobile sportowe, czy wręcz wyścigowe, ale także luksusowe i reprezentacyjne oraz użytkowe – a także militarne i rolnicze. Samobieżne pługi i maszyny drogowe (walce) marki L&K były uważane za najlepsze tego typu produkty w Europie.

1908

Rajdowa wersja L&K F wygrywa w rajdzie Semmering we wszystkich kategoriach.
Rozpoczyna się produkcja mniejszego modelu z czterema cylindrami. Jest to model G, do 1911 roku wyprodukowany w 308 egzemplarzach.
Silnik FF, który powstał z połączenia dwóch czterocylindrowych silników modelu F, jest jednym z pierwszych na świecie silników z ośmioma cylindrami. Jednak silnik ten zbudowano tylko w dwóch egzemplarzach.

Kolejnym bardzo ważnym etapem było wykupienie przez L&K w roku 1912 fabryki automobili RAF (Reichenberger Automobilfabrik). Była to należąca do Niemców wytwórnia mieszcząca się w Libercu (Reichenberg to niemiecka nazwa krainy libereckiej). Produkowała ona wysokiej jakości automobile, ważniejsze jednak było, iż reprezentowała najwyższy poziom jakościowy w dziedzinie produkcji silników. Tak wysoki, że gdy została przejęta przez L&K, otrzymała od angielskiego Knighta jako jedna z zaledwie czterech na świecie (obok legendarnej Minervy z Belgii, Panharda we Francji i Mercedesa w Niemczech) licencję na montowanie silników szybrowych systemu Knight. A w następnym roku Knight zgodził się, by L&K sam projektował i produkował takie silniki. Dziś może brzmi to niezbyt dumnie, ale stosowany przez pierwsze 30 lat XX w. system szybrowy Knight stanowił do czasu stworzenia elektronicznie sterowanych zmiennych faz rozrządowych (lata 90-te) jedyny sposób na zapewnienie idealnie równej pracy silnika. Był dramatycznie drogi i skomplikowany, wymagał niewyobrażalnej precyzji produkcji i montażu, ale w zamian dawał efekty osiągalne dziś tylko w najlepszych silnikach 12-cylindrowych! Warto tu dodać, że L&K (potem jako Skoda) produkował aż sześć silników tego typu przez ponad 20 lat – podczas gdy np. taki gigant techniczny i technologiczny jak Mercedes tylko dwa, i to krótko. Panhard nie zrobił ani jednego własnego silnika Knighta, a Minerva tylko jeden. Zresztą wkrótce de facto stała się częścią koncernu Skoda…

1909
Budowa silników stacjonarnych Brons.
1910
Początek produkcji walców i pługów.
1911

Budowa modelu S, jednego z najprostszych i niezawodnych samochodów produkowanych masowo.
1912
Przejęcie Fabryki Samochodów RAF (Reichenberger Automobil-Fabrik) w Libercu, połączone z uzyskaniem licencji na produkcję silników suwowych Knight dla samochodów luksusowych. Samochody te miały silnik o rozrządzie suwakowym bez zaworów.

1909
Budowa silników stacjonarnych Brons.
1910
Początek produkcji walców i pługów.
1911
Budowa modelu S, jednego z najprostszych i niezawodnych samochodów produkowanych masowo.
1912
Przejęcie Fabryki Samochodów RAF (Reichenberger Automobil-Fabrik) w Libercu, połączone z uzyskaniem licencji na produkcję silników suwowych Knight dla samochodów luksusowych. Samochody te miały silnik o rozrządzie suwakowym bez zaworów.

Spółka Laurin&Klement stawała się tymczasem poważnym graczem światowym. Jej produkty, które motoryzowały europejskie i wielkorosyjskie monarchie, jeździły na cesarskim dworze Japonii i w Chinach, znali je nawet Australijczycy.
Przed wybuchem I wojny światowej zakłady L&K stanowiły także potęgę w dziedzinie produkcji zbrojeniowej. Wytwarzały m.in. znakomite granaty artyleryjskie. W czasie wojny produkowały wyłącznie na potrzeby armii austro-węgierskiej, nie zaprzestając jednak montowania samochodów. Tyle że teraz z większym naciskiem na transport ciężarowy.

1918
Po wojnie powstaje Republika Czechosłowacji. Pierwszym prezydentem zostaje Tomas Garrigue Masaryk. W latach powojennych samochody uważane są za niepotrzebny luksus. Największy sukces handlowy odnoszą pługi silnikowe Excelsior.
1919
Fundamentami produkcji powojennej stają się dwa modele – S i M, obydwa wywodzące się bezpośrednio z produkcji przedwojennej.
1923
Powstaje model 100, sedan średniej klasy, oparty na modelu S.

Po wojnie do palety produkcyjnej firmy mieszczącej się już w niepodległym państwie Czechosłowackim doszły silniki lotnicze. Choć L&K nie miała w tej dziedzinie doświadczeń, po szkoleniu we Francji i nabyciu licencji na trzyrzędowe, 12-cylindrowe silniki od francuskiej firmy Lorraine-Dietrich, w naturalny sposób także pod tym względem czechosłowacki koncern dołączył do najlepszych.
W roku 1925, gdy świat opanowywał kryzys gospodarczy, akcjonariusze L&K wyrazili zgodę na fuzję z drugą największą czechosłowacką spółką: Skodą.

1924
Na zlecenie czeskiego rządu L&K rozpoczyna produkcję silników samolotowych na licencji producenta dwunastocylindrowego silnika 12 CC, francuskiej firmy Lorraine-Dietrich.
1925
Fuzja Laurin&Klement z fabrykami Škoda w Pilznie założonymi przez inżyniera Emila Škodę.
1926
18. Międzynarodowa Wystawa Samochodowa w Pradze. Fabryka Samochodów z Mladá Boleslav zostaje przedstawiona publiczności pod nową nazwą Škoda. Jednym z pierwszych samochodów noszących tę nazwę jest Roadster model 150.

informacja/zdjęcia - Skoda


Reklama